Հիմքեր

Հիմքերի սահմանումը
Հիմքեր են կոչվում,այն բարդ անօրգանական նյութերը,որոնց բաղադրության մեջ առկա են մետաղների ատամների հետ միացած հիդրօքսիդ խմբեր։։Me(OH)n

Դասակարգում
Հիմքեր ֊1.ջրում լուծվող՝ալկալիներ LiOH,KOH,Ca(OH)²,Ba(OH)²,Sr(OH)²

2.ջրում չլուծվող-Mg(OH)²,Cu(OH)², CuOH,Fe(OH)²
3.երկդիմի(ամֆոտեր) Al(OH)³ ,Zn(OH)²,Fe(OH)³

Դասարանական

1.Տվե՛ք օքսիդների խիստ սահմանումը: Ինչո՞վ է տարբերվում օքսիդները պերօքսիդներից:

Երկու ատոմից կազմված բարդ օրգանական նյութեր, որոնց ատոմներից մեկը թթվածինն է  և կոչվում է օքսիդ:

2.Ստորև թվարկված օքսիդներից որո՞նք են սենյակային ջերմաստիճանում գազային վիճակում:

ա. Սիլիցիումի (IV) օքսիդ

բ. Ածխածնի (IV) օքսիդ

գ. Երկաթի (III) օքսիդ

դ. Ֆոսֆորի (V) օքսիդ

ե. Ազոտի (II) օքսիդ

զ. Պղնձի (II) օքսիդ

3.Հետևյալ օքսիդները խմբավորեք ըստ ձեզ հայտնի դասակարգման ու տվեք դրանց անվանումները:

Հիմնային – K2O, CaO,SO2,Mn2O7

Թթվային – N2O5,Mn2O7,CrO3,CO2

Երկդիմի – BeO,ZnO,Al2O3

Անտարբեր – N2O,NO,CO,SiO2

4.Ըստ հետևյալ սխեմաների ավարտեք համապատասխան քիմիական ռեակցիաների

Li + O2 → Li2O2

Ba + O2 → BaO

P + O2 → PO2

Al + Cr2O3 → Al2O3 + Cr

Na2O + HCl → NaCl + H2O

BaO + H2SO4 → BaSO4 + H2O

Na2SO3 + HCl → NaCl + H2SO3

CrO + O2 → Cr + CO2

5.Գործնականում ինչպես կիրականացնենք հետևյալ փոխարկումները։ Գրեք համապատասխան քիմիական ռեակցիաների հավասարումները․

Cu-CuO-CuSO4-Cu(OH)2-CuCl2 -CuO

2Cu + O2 = 2CuO
CuO + H2SO4 = CuSO4 + H2O
CuSO4 + 2NaOH = Na2SO4 + Cu(OH)2
Cu(OH)2 + 2HCl = CuCl2 + 2H2O

Cu-CuO-CuSO4-Cu(OH)2-CuCl2 -Cu

2Cu+O2=2CuO
CuO+H2SO4=H2O+CuSO4
CuSO4+KOH=Cu(OH)2+K2SO4
Cu(OH)2+2NaCl=CuCl2+2NaOH

Օքսիդներ

 

Օքսիդներ Հիմքեր Թթուներ Աղեր Այլ նյութեր
Օքսիդների սահմաԲովանդակությունընումը.
Երկու տարրի ատոմներից կազմված այն բարդ անօրգանական նյութերը ,որոնցից մեկը թթվածինն է ` -2 օքսիդացման աստիճանով կոչվում են օքսիդներ:

Օքսիդների բանաձևը.
RxOy

Անօրգանական նյութերի քանակը մոտավորապես հասնում է 1500000-ի:

Թթվային օքսիդները առաջացնում են ոչմետաղները և փոփոխական օքսիդացման աստիճան ցուցաբերող մետաղները բարձրագույն օքսիդացման աստիճանով:

Օրինակ՝ Cr+2O-2

Բովանդակությունը՝Օքսիդներ դասակարգումը, ստացումը, հատկությունները

Առաջադրանքներ.
հետևյալ օքսիդները՝ K2OSO2N2O3CaO, P2O5Al2O3SO3, N2O5, ZnO, CO, N2O, CO2, SiO2, MgO, Na2O, Fe2O3

  • դասակարգել` հիմնային, թթվային, երկդիմի, անտարբեր օքսիդների:

Հիմնային օքսիդներ-K2O,Na2O,Ca
Թթվային օքսիդներ-SO2,SO2,SiO2,N2O3,N2O5
Երկդիմի օքսիդներ-ZnO,Al2O3,
Անտարբեր օքսիդներ-N2O,CO,

  • որոշել տարրերի օքսիդացման աստիճանները
  • գրել բոլոր օքսիդներին համապատասխանող կամ հիմքերի կամ թթուների բանաձևերը
  • գրել օքսիդների հնարավոր փոխազդեցության ռեակցիաների հավասարումները ջրի, թթուների, հիմքերի հետ:

Գործնական/լաբարատոր փորձ

Գործնական աշխատանք 5.Թթուների քիմիական հատկությունները

Հայտանյութերի գույնի փոփոխությունը թթվային միջավայրում,թթուների փոխազդեցությունը մետաղների, հիմնային օքսիդների,հիմքերի և աղերի հետ։
Հայտանյութերը`դրանք օրգանական ներկեր են,որոնք ցույց են տալիս հիմքի կամ թթվի առկայությունը լուծույթում:

Լաբորատոր փորձ 1.Թթուների փոխազդեցությունը հայտանյութերի (ինդիկատորների) հետ:
Փորձի նկարագրում` Աղաթթվի ջրային լուծույթը լցրեք երեք փորձանոթների մեջ 3-4մլ չափով, առաջինի մեջ իջեցրեք լակմուսի թուղթ կամ լցրեք մի քանի կաթիլ լակմուսի լուծույթ , երկրորդի վրա ավելացրեք մի քանի կաթիլ ֆենոլֆտալեինի լուծույթ,երրորդի վրա մի քանի կաթիլ մեթիլնարնջագույն:Ի՞նչ նկատեցիք:

Լաբորատոր փորձ 2.Թթուների փոխազդեցությունը հիմքերի հետ՝ չեզոքացման ռեակցիա

Չեզոքացման ռեակցիա-հիմքի և թթվի փոխազդեցությունը,որի ընթացքում ստացվում է աղ և ջուր

NaCl+NaOH=NaCl+H2O

Լաբորատոր փորձ 3.Թթուների փոխազդեցությունը ակտիվ մետաղների հետ՝ տեղակալման ռեակցիա

3 փորձը միասին

Գործնական աշխատանք 4/ Քիմիա

Գործնական աշխատանք 4.Օքսիդների ստացումը և հատկությունները.

Հիմնային օքսիդի ստացումը և հատկությունները`

Mg—>MgO—>Mg(OH)2—> MgCl2—› Մետաղ—›հիմնային օքսիդ—›հիմք—›աղ

Cu —›CuO —›CuCI2—›CuSO4—›Cu(OH)2—›CuO—›Cu գրեք բոլոր ռեակցիաների հավասարումները, նշելով ռեակցիաների տեսակները, դասակարգեք բոլոր նյութերը և անվանեք

Առանձնացրեք վերօքս ռեակցիաները և հավասարեցրեք էլեկտրոնային հաշվեկշռի եղանակով

Գրեք իոնափոխանակման ռեակցիաների հավասարումների լրիվ և կրճատ ձևերը:

 

Փորձ 1 Հիմնային օքսիդի՝ մագնեզիումի օքսիդի ստացումը ։Մագնեզիումը օդում այրելով։Mg+O²=2Mg+O²=2MgO+Q Ռեակցիան ջերմանջատիչ է օքսիդավերագանգման ռոակցիա է ,միացման ռեակցիա է։

 

Փորձ 2 Հիմքի մագնեզիումի հիդրօքսիդի ստացումը, մագնեզիումի օքսիդը ջրում լուծելով ։Համոզվելու համար, որ հիմք է ստացվել օգտագործելու ենք հայտանյութ ֆենոֆտալին։MgO+H²=Mg(OH)²

 

Փորձ 3 Չեզոքացման ռեակցիա։Չեզոքացման է կոչվում հիմքի և թթվի միջև ընթացող փոխանակման ռեակցիան,որի արդյունքով առաջանում է աղ և ջուր Mg(OH)²+HCl=MgCl²+2H²O

Ատոմի էլեկտրոնային թաղանթի կառուցվածքը․

Դաս  3. Գործնական  աշխատանք  2 — <<Քիմիական տարրերի պարբերական համակարգի  ֆիզիկական իմաստը>>.

Բնութագրեք  հետևյալ  տարրերը՝ ածխածին, ջրածին, թթվածին, ազոտ, ֆոսֆոր, ծծումբ, նատրիում, կալիում, կալցիում, մագնեզիում, երկաթ, ֆտոր, քլոր, բրոմ, յոդ, սիլիցիում, մանգան, պղինձ, ցինկ, արծաթ, ոսկի ….                                   ըստ  հետևյալ սխեմայի՝

  • քիմիական  տարրի  նշանը…….
  • կարգաթիվը…..
  • միջուկի  լիցքը …..
  • հարաբերական ատոմային զանգվածը՝ Ar
  • ատոմի բաղադրությունը ….
  • մեկ ատոմի զանգվածը m0,(գ)
  • ո՞ր  պարբերության տարր  է …
  • ո՞ր  խմբի  և ենթախմբի տարր  է …
  • ատոմի էլեկտրոնային  թաղանթի կառուցվածքը՝ էլեկտրոնների  բաշխումը  ըստ էներգետիկ մակարդակների,էլեկտրոնային բանաձևը, նաև  քվանտային  բջիջներով
  • մետաղ է,`թե ոչմետաղ

Ինչպիսի՞  պարզ  և   բարդ նյութերի օրինակներ  գիտեք, որոնց  բաղադրության  մեջ  առկա  են  այդ  տարրի ատոմներ`բերեք  տարբեր  տարրերի  հետ   առաջացրած   միացությունների  բանաձևերը։

Առաջադրանք

Ֆասֆորի ատոմում էլեկտրոնները բաշխելըստ էներգետիկ մակարդակի։

Ֆոսֆոր- p

միջուկի լիցք +15

Շերտը համարվում է ավարտված հետևյալ բանաձևով N=2n²

Գրնեք ֆոսվորի ատոմի էլեկտրոնյաին բանաձևը։

Էլեկտրոնները բաշխել ըստ մակարդակներ և ենթակամակարդակների։

Ածխածնի ատոմի էլեկտրոնային թաղանթի կառուցվածքը։

ածխածին-c

միջուկի լիցք +6

 

Ատոմի կառուցվածքը

    Ատոմի կառուցվածք

  • Սահմանել ատոմը

Ատոմը կազմված է միջուկից,որի շուրջը պտտվում են էլեկրոնները։ Ատոմը էլեկտրաչեզոք մասին է,որը նշանակում է,որ  նրանում գտնվող դրական լիցքավորոված մասնիկների՝ պռոտունների ր բացսական լիցքով էլեկտրոնների քանակները հավասար է։Նյութի փոքրագույն մասնիքը քիմիապես անբաժանելի է,կոչվում է ատոմ։

Ատոմի ժամանակակից սահմանում– Ատոմը տարրական մասնիկների փոխազդեցության արդյունքն է։

Ներկայումս ատոմում հայտնաբերել են մոտավորապես 300 տարրական մասնիկ։ 

  • Ատոմի բաղադրությունը

Ատոմի բաղադրություն ասելով հասկանում ենք ,միջուկի շուրջը պտտվող նեյտրոնների,էլեկտրոնների,պրոտոնների քանակը։

պրոտոն p

նեյտրոն n

էլեկտրոն e

  • Իզոտոպներ

Առաջադրանք

Որոշել հետևյալ ատոմների բաղադրությունը

C, H ,O ,N ,P ,S ,Fe ,Ca ,K ,Na ,Mg ,Cl ,Br ,F ,I ,Zn, Cu, Mn, Ag, Au

Ջրածնի իզոտոպ- Պրոտիում  H լիցքը +1, զանգվածը 1    (1p,0n,1e)

Դեյտերիում  H (D)    լիցքը  +1,զանգվածը 2 (1p,1n,1e)

Տրիրտիում  H (T)  լիցքը 1,զանգվածը 3   (1p,2n,1e)

1=> Z=+1

                           N=A-Z

 

Նյութի հատկությունները

Նյութի հատկությունը այն բնութագրիչներն են, որոնցով նյութերը նմանվում են կամ տարբերվում են իրարից։

Նյութերը ունեն 3 տեսակի հատկություներ։

Ֆիզիկական, քիմիական և ֆիզիոլոգիական։

1․Նյութերի ֆիզիկական հատկությունները դիտարկում են կամ չափում են առանց նոր նյութ ստանալու։

2․Նյութի քիմիական հատկությունը նյութի փոխազդեցություն է այլ նյութերի հետ,երբ առաջանում է նոր նյութեր,նոր ֆիզիոքիմիական հատկություններով։Նյութերի քիմիական ռեակցիաների մասնակցելու հատկությունն է 

3․Նյութի ֆիզիոլոգիական հատկությունները նյութի դրական կամ բացասական ազդեցություն է կենդանի օրգանիզմի վրա։

Համար մեկ նյութը բնության մեջ

H2O – D2O սովորական ջուր

Կերակրի աղ NaO

Սախարոզ (շաքար)

Sketch.png

Քիմիա

  1. Որո՞նք են մարդկությանը հուզող հիմնախնդիրները:

Էկոլոգիական խնդիրներ, գլոբալ տաքացում, աղբի մեծաքանակ կուտակումը երկրի վրա,հատկապես օվկիանոսում,որոշ կենդանատեսակների,բուսատեսակների և թռչնատեսակների վերացումը,աղտոտված մթնոլորտը ․․․

      2.Որո՞նք են  էներգիայի  այլընտրանքային  աղբյուրները:

Արևային էներգիա,Հողմային էներգիա,քամու էներգիա,ջրի էներգիա․․․

  1. Ո՞րն է  համարվում  մաքուր  խմելու  ջուր:

Ջուրը համարվում է խմելու, եթե թափանցիկ է, հոտ չի գալիս, 100 մանրէից ավել չպիտի պարունակի և պետք է լինի քաղցրահամ՝ կալիումական և նատրիումական հանքային աղեր:

  1. Ո՞րն է  էկոլոգիապես  մաքուր  սնունդը:

Այն սնունդն է որը չի պարունակում վնասակար նյութեր, որոնք բացսական ազդեցությւոն չեն թողում մարդու առողջոթյան վրա։չեն  կիրառվում  քիմիական միացություններ, քիմիական ծագման պարարտանյութեր, թունաքիմիկատներ: Էկոլոգիապես մաքուր սնունդ ստանալու համար պետք է հաշվի առնել նաև  աճեցման տեղը, օդի մաքրությունը,  ոռոգման ջրերի քիմիական կազմը,  արդյունաբերական  ազդեցության գոտուց հեռավորությունը: Բացի աճեցման էկոլոգիապես մաքուր պայմաններից,  կարևոր է նաև տեղափոխման և  վերամշակման ընթացքը”:

  1. Ի՞նչ կարծիք  ունեք  կենսական  միջավայրի  մասին:

 

  1. Որո՞նք են  առողջ  ապրելակերպի  սկզբունքները:
  • Էկոլոգիապես մաքուր սնունդ,մաքուր խմելու ջուր,մաքուր օդ․
  • Առողջ քուն,ամենաքիչը 8 ժամ։Պարտադիր կերպով երեկոյան 10-11-ից ուշ չքնել։
  • Մարմնակրթություն,սպորտ,հիգենա։
  • Վատ սովորությունների ձերբազատում ՝առաջի 3 կետերի չկատարելը,եղունգները <<չկրծելը>>,չխմել,չչարաշահել ալկոհոլը,չօգտագործել թմրանյութ։
  • Սթրեսային իրավիճակից դուրս գալ հումորով,ժպիտով․․․

 

  1. Ինչու՞ են նավթը համարում «սև ոսկի »:

 

  1. Ինչու՞ է ջրածինը համարվում ապագայի վառելանյութ:

Երևի նրա համար, որ ուզում են ստեղծել մեքենաներ,որոնք կաշխատեն ջրածնով և կփոխարինեն նավթին, գազին․․․

  1. Ինչու՞ խմելու ջուրը չի կարելի վարակազերծել քլորով:

Քլորը վտանգավոր է մաարդու օրգանիզմի համար։

  1. Ինչու՞ են հողին տալիս պարարտանյութեր։

Պարարտանյութերի կիրառմամբ լրացվում է հողից հեռացված սննդանյութերի քանակությունը։

  1. Ինչու՞ է անհրաժեշտ քնել մոտավորապես 8 ժամ:

Մեր տարիքայինները ամենաքիչը պետք է քնեն 8 ժամ,այլ դեպքում կարող են ունենալ բազմաթիվ հոգեբանական խնդիրներ, սթրես, քնի համար անբարենպաստ շրջակա միջավայր, անկանոն քնի ռեժիմ, ծանր մտավոր և ֆիզիկական ծանրաբեռնվածություն ։

  1. Ինչու՞ են ամռանը հագնում բաց գույնի հագուստ և այլն:

Ընդանրապես,մուգ գույնը կլանում է ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները

Դասարական աշխատանք

Առողջ ապրելակերպի սկզբունքները ՝ ըստ ճապոնացի գիտնականների․

  • Էկոլոգիապես մաքուր սնունդ,մաքուր խմելու ջուր,մաքուր օդ․
  • Առողջ քուն,ամենաքիչը 8 ժամ։Պարտադիր կերպով երեկոյան 10-11-ից ուշ չքնել։
  • Մարմնակրթություն,սպորտ,հիգենա։
  • Վատ սովորությունների ձերբազատում ՝առաջի 3 կետերի չկատարելը,եղունգները <<չկրծելը>>,չխմել,չչարաշահել ալկոհոլը,չօգտագործել թմրանյութ։
  • Սթրեսային իրավիճակից դուրս գալ հումորով,ժպիտով․․․