Նախագծի անվանումը «Ազոտ։ Փոսֆոր։

9֊րդ դաս.մարտի 30֊ապրիլի 17

Նախագծի անվանումը «Ազոտ։ Փոսֆոր։  

Նախագծի բովանդակությունը   * 5֊րդ խմբի գլխավոր. ենթախմբի տարրերի ընդհանուր բնութագիրը։

*Ազոտ և ֆոսֆոր տարրերի ատոմների կառուցվածքը։

Ազոտը  քիմիական տարր է , պարբերական աղյուսակի 5-րդ խմբի 7–րդ տարրը, քիմիական նշանը՝ N, ատոմային թիվը՝ 7, ատոմային զանգվածը՝ 14.0067:էլեկտրոնային մակերեսի կարգը 2s²2p³:

Ֆոսֆորը քիմիական տարր է, որի նշանն է P։ Գտնվում է տարրերի պարբերական համակարգի 3-րդ պարբերության 5-րդ խմբի տարր։ Կարգահամարը՝ 15, ատոմական զանգվածը՝ 30,97376։ p տարր է, ատոմի արտաքին էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է՝ 3s2Зр3, К և Լ թաղանթները լրացված են։ Բնական ֆոսֆորը բաղկացած է միայն 31Р կայուն իզոտոպից։

*Ազոտ. ազոտի օքսիդները. ազոտական թթուն և նրա աղերը։

 

*Ֆոսֆորի պարզ նյութերը` կարմիր և սպիտակ ֆոսֆոր։ Օրթոֆոսֆորական  թթուն և նրա  աղեը։

* Ազոտական և ֆոսֆորական  պարարտանյութեր։

Ազոտական պարարտանյութերը անօրգանական և օրգանական ազոտ պարունակող միացություններ են, որոնց հողի մեջ են մտցնում բերքառատության համար։ Հանքային ազոտային պարարտանյութերի թվին են պատկանում ամիդային, ամոնիակային և նիտրատային պարարտանյութերը։ Ազոտային պարարտանյութերը հիմնականում ստանում են սինթետիկ ամոնիակից։ Ազոտի միացությունների պատճառով հաճախ սահմանափակում է մշակաբույսերի աճը և դրա համար էլ ազոտային պարարտանյութերն ունեն մեծ դրական ազդեցություն։Բոլոր տեսակի ազոտային պարարտանյութերից ամենաշատը տուժում են հողի միկրոօրգանիզմները։ Առաջին շաբաթում պարարտանյութի 70 տոկոսը մտցնելուց հետո առաջանում են բակտերիաներ և սնկեր ու միայն նրանց մահվանից հետո պարարտանյութերի կազմում եղած ազոտը կարող է օգտագործվել։

Ֆոսֆորական պարարտանյութեր են հասարակ սուպերֆոսֆատը, (կալցիումի երկհիդրոֆոսֆատի և կալցիումի սուլֆատի խառնուրդը) և կրկնակի սուպերֆոսֆատը (կալցիումի երկհիդրոֆոսֆատ), որոնք պարունակում են լուծվող ֆոսֆորական թթու։ Հատկապես արդյունավետ են հիմնային և չեզոք հողերում կիրառելիս։ Ֆոսֆորիտային ալյուրը դժվարալույծ փոշի է, պարունակում է 19-30% լուծվող ֆոսֆորական թթու։ Օգտագործվում է որպես հիմնական պարարտանյութ։

*»Ընտանեկան դպրոցի» հարցեր.   

1. Ի՞նչ.  պայմաններ են անհրաժեշտ      բույսերի. աճման  համար…

Լույս,ջուր,հող,պարարտանյութ,թթվածին

2. Ինչո՞ւ  են  ազոտը և ֆոսֆորը համարվում կենսական  տարրեր. ..

Քանի որ դրանք շատ բույսերի բաղկացուցիչ մաս են կազմում, 
և կարևոր են ֆիզիոլոգիական պրոցեսների համար, ինչպես շնչառություն, օսմոտիկ
ճնշման պահպանում:

3. Ինչո՞ւ են  հողին տալիս  պարարտանյութեր…..

Բույսերին անհրաժեշտ սննդատարրերի պակասը հողում լրացվում է
պարարտանյութերի միջոցով;
Պարարտանյութերն այն նյութերն են, որոնք կիրառվում են բույսերին սննդանյութ
տրամադրելու, հողի հատկությունները կամ հողում ապրող օգտակար
միկրոօրգանիզմների գործունեությունը բարելավելու համար: Գյուղատնտեսության մեջ
օգտագործվող պարարտանյութերը հիմնականում բաժանվում են հետևյալ խմբերի՝Օրգանական պարարտանյութեր
Հանքային պարարտանյութեր
Բակտերիական պարարտանյութեր

4. Ի՞նչ  է  «նիտրատային աղետը «…

1970-ական թվականներին աշխարհի տարբեր երկրներում հանելուկային թունավորումների բռնկումներ գրանցվեցին: Ինչպես պարզվեց՝ պատճառը նիտրատներն էին, որոնք մեծ քանակություններով օգտագործվել էին, որպես պարարտանյութ: Ահա թե ինչու նիտրատներ պարունակող սննդամթերքներով զանգվածային թունավորումներն անվանվեցին նիտրատային աղետ:

Նախկինում, երբ որպես պարարտանյութ օգտագործում էին գոմաղբը, նիտրատների հիմնախնդիր չի առաջացրել: Գոմաղբն ու օրգանական բնույթի մյուս պարարտանյութերը դանդաղ քայքայվոմ են՝ ապահովելով ազոտի մուտքը դեպի բույսեր, և հողում նիտրատների ավելցուկ չի առաջանում:

 

Թեմատիկ  հարցեր և վարժություններ.    

*1. Ո՞ր  տարրերն են   ընդգրկված 5֊րդ խմբի գլխավոր ենթախմբում…

 

*2. Ո՞ր տարրի  մոտ է ավելի ուժեղ արտահայտված  ոչ մետաղական հատկությունները ազոտի՞.թե `ֆոսֆոր՞. ինչո՞ւ. ..

 

*3. Ազոտը  և ֆոսֆորը համարվում են կենսական տարրեր. ինչո՞ւ. …

Կենսական տարրեր են կոչվում այն տարրերը, որոնք առաջացնում են բարդ օրգանական նյութեր, որոնք էլ ապահովում են օրգանիզմների կենսագործունեությունը: Կենսական տարրերը դասակարգվում են մակրոտարրերի (մեր օրգանիզմի 93%-ը կազմում են մակրոտարրերը), միկրոտարրերի և ուլտրայի

Ազոտը և Ֆոսֆորը  համարվում է մակրոտար

 

*4. Ւ՞նչ  պայմաններ են  անհրաժեշտ. բույսի աճի համար….

Լույս,ջուր,հող,պարարտանյութ,թթվածին

*5. Ւ՞նչ  է  պարարտանյութը. ինչպիսի՞ պարարտանյութեր գիտեք….

ՊԱՐԱՐՏԱՆՅՈՒԹԵՐԸ ԱՅՆ ՆՅՈՒԹԵՐՆ ԵՆ ,
ՈՐՈՆՔ ԿԻՐԱՌՎՈՒՄ ԵՆ ԲՈՒՅՍԵՐԻՆ
ՍՆՆԴԱՆՅՈՒԹ ՏՐԱՄԱԴՐԵԼՈՒ, ՀՈՂՈՒՄ
ԱՊՐՈՂ ՕԳՏԱԿԱՐ ՄԻԿՐՈՕՐԳԱՆԻԶՄՆԵՐԻ
ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ ԲԱՐԵԼԱՎԵԼՈՒ
ՀԱՄԱՐ:

Օրգանական պարարտանյութեր
Հանքային պարարտանյութեր
Բակտերիական պարարտանյութեր

Դասագրքից սովորել «Ազոտ »  և «Ֆոսֆոր «թեմաները  և  կատարել վարժություններ. Էջ 95. 103. 111֊112. 120..  124

Ինքնաստուգում՝ Ոչ մետաղներ

  1. Ո՞ր քիմիական  տարրի  ատոմներն  են  մտնում  թվարկված  բոլոր  նյութերի  բաղադրության  մեջնատրիումի  հիդրօքսիդ,  օզոնածխածնի (IV) օքսիդջուրազոտական  թթուծծմբի(VI)  օքսիդ.

1)   ծծումբ                    2)  քլոր                        3)  թթվածին                 4)  ածխածին

  1. Օդում  ֆոսֆորի  այրման,  ստացված  ֆոսֆորի (V)  օքսիդի  ջրում  լուծվելը  և  ֆոսֆորական  թթվի  չեզոքացումը  նատրիումի  հիդրօքսիդով  ռեակցիաներըի   ո՞ր  տեսակին  են  համապատասխանում .                 

71)   միացման, տեղակալման,  փոխանակման

    2)   միացման, միացման, փոխանակման

    3)   փոխանակման, տեղակալման, միացման

     4)   միացման, փոխանակման,  տեղակալման

  1. Թթվածնի քանի՞  ատոմ  կա  ալյումինի  օքսիդի  մեկ  մոլեկուլում.

1)4                             2) 1,806 . 1024                             3)   2                                          4)  3

  1. Ո՞ր շարքում  են  գրված  միայն   թթվային  օքսիդների  բանաձևեր.

1)  CO2, Mn2O7,  P2O5, NO2

2)  Al2O3,  K2O,  SO3, CrO

3)  FeO, P2O3, N2O, BaO

4)   CrO3, CO, SrO, Cs2O

  1. Ո՞ր պնդումն  է  ճիշտ  ամֆոտեր (երկդիմի)  օքսիդների  համար.

1)  փոխազդում  են  միայն  հիմքերի  հետ

2)  փոխազդում  են  միայն  թթուների  հետ

3)  փոխազդում  են  և’  հիմքերի, և’  թթուների  հետ

4)  չեն փոխազդում  են   ո’չ  հիմքերի,  ո’չ  թթուների  հետ

  1. Որո՞նք են  1, 2, 3, 4  նյութերը  փոխարկումների  հետևյալ  շղթայում.

Cu    1     CuO    2  ›  CuSO4    3  ›  CuCl2    4  ›  Cu(OH)2

1) H2,H2SO4, HCl, KOH                    3)  O2, H2SO4, BaCl2, NaOH

2)H2O, SO3, NaCl, NaOH                  4)  O2, SO3, HCl, H2O

  1. Որո՞նք  են  ոչմետաղ —> թթվային  օքսիդ —> թթու —> աղ  ծագումնաբանական   կապն  արտահայտող  փոխարկումների  շղթայում  համապատասխան   ռեակցիաների   հավասարումների  ձախ  մասերը` ըստ  իրականացման   հերթականության.

ա)  SO2  +  H2O =                                         դ)  H2SO3  +  CaO =

բ)   S + O=                                                    ե)  SO2  +  CaO =

գ)   S  +  H2O =

1)բ, ե, դ                               2)  բ, ա, դ                               3)  գ, դ, ե                        4)  ե, ա, գ

  1. Ջրածին ստանալու  համար  մետաղական  ցինկի  հետ  ո՞ր  թթուն  են  փոխազդեցության   մեջ  դնում.

1)   խիտ  H2SO4                   2)  նոսր  H2SO4                      3)  խիտ  HNO3              4)  նոսր  HNO3

  1. Հետևյալ նյութերից ` HNO3,  CaO,  CuSO4,  Ca(OH)2,  P2O5  որո՞նք  կփոխազդեն  նատրիումի  հիդրօքսիդի  հետ  առաջացնելով   չեզոք  աղեր.  Ճիշտ  պատասխանը`   բոլոր  հնարավոր  ռեակցիաների   գործակիցների  գումարն  է.

 

1) 20 2) 21 3) 25 4) 26

HNO3+NaOH=H2O+NANO3
CaO+NaOH=CA(OH)2+NA2O
CuSO4+2NaOH=Cu(OH)2⬇️+Na2SO4
Ca(OH)2+2NaOH=CaO2+2H2O+2Na

  1. Ո՞ր շարքի  բոլոր  նյութերն  են  փոխազդում  կալիումի  հիդրօքսիդի  ջրային  լուծույթի      հետ.        

1)  FeO, CrO3, HClO                                             3)  ZnO, HClO4, MgO

                     2) KCl, SO2, CO2                                                                                4)  FeCl3, ZnO, Mn2O7

  1. Համապատասխան պայմաններում հետևյալ  զույգերից  մի  քանիսի  նյութերը  փոխազդում  են

ա Zn  և  FeCl2,    բ)  Fe  և  ZnCl2գ)  Cu  և  AgNO3 դ CuO  և  HNO3,

ե)  CuSO4  և  Fe:

    12. Որքա՞ն  է  տեղակալման   ռեակցիաներում  ստացվող  բարդ  նյութերի  հարաբերական  մոլեկուլային  զանգվածների  գումարը.

1)  392                               2)  480                               3)  446                                        4)  264

    13.NaOH, H2SO4,  Al(OH)3,  Cu(OH)2, Ca(OH)2, Fe(OH)3  միացություններից  մի  քանիսը  հնարավոր  է  ստանալ  համապատասխան  օքսիդի  և  ջրի  միացումով: Որքա՞ն  է  հնարավոր  ռեակցիաների  հավասարումների  գործակիցների  գումարը.

1)  10                                       2)  25                                     3)  4                                         4)  6

    14. Միացություններում +6  օքսիդացման  աստիճան  ցուցաբերող  քիմիական  տարրի  առաջացրած  0,875 գ  զանգվածով  երկհիմն  թթվի  քայքայումից  գոյացել  է 0,812 գ  այդ թթվին  համապատասխանող  օքսիդ: Որքա՞ն է  թթվի  մոլային  զանգվածը (գ/մոլ).

1)  250                                      2)   210                                 3)  162                                      4)  98

  1. Թթվածնի քանի՞  ատոմ  է  պարունակում  1,02 գ  ալյումինի  օքսիդը.

 

1)  1,806 1021                        2)   0,03                 3)  0,01                   4)  1,806 1022

m(Al2O3)=0.00102կգ=1.02 գ
Գտնել N(O)

М(Al2O3)=102գ/մոլ
n(Al2O3)=m/M=1.02/102=0.01 մոլ
Ըստ Al2O3-ի բանաձևի այն ունի 3 մոլ O-ի ատոմ և 2 մոլ Al-ի ատոմ
N(O)=6,02×10^23×(3×0.01)=0.03×6,02×10^23=0.1806×10^23=1.806×10^22

  1. 7,8 գ զանգվածով  կալիումը  լուծել  են  48,4 գ  ջրում:  Որքա՞ն  է  նյութի  զանգվածային       բաժինը (%) ստացված  լուծույթում.

1)  20                                    2)    80                                  3)  25                                      4)   65

 

  1. Որքա՞ն է երկաթի  օքսիդի  հարաբերական  մոլեկուլային  զանգվածը, եթե  դրա 19,68 գ   զանգվածով  նմուշը  մինչև  մետաղ  վերականգնելու  համար  ծախսվել  է  8,2656 լ (ն.պ.) ծավալով  ջրածին.

1)  72                                    2)    160                                   3)  23                                      4)   104

Գտնել Mr(Fe2O3),եթե՝
Mr(Fe2O3)=56×2+16×3=112+48=160

  1. Ծծմբական և  ազոտական  թթուներ  պարունակող 945 գ զանգվածով  ջրային  լուծույթին      ավելցուկով  բարիումի  քլորիդ  ավելացնելիս  անջատվել  է  116,5 գ նստվածք: Նստվածքի  անջատումից  հետո  մնացած  լուծույթը  չեզոքացնելու  համար  ծախսվել  է  100  գ նատրիումի  հիդրօքսիդ:

      ա)  Որքա՞ն  է  ազոտական  թթվի  զանգվածային  բաժինը (%) ելային  լուծույթում:

      բ)   Որքա՞ն  է  ելային  լուծույթում  ծծմբական  թթվի  զանգվածը (գ):

  1. Պարբերական համակարգի  գլխավոր  ենթախմբերի  տարրերից  մեկի  բարձրագույն  օքսիդի  մոլային  զանգվածը 108 գ/մոլ  է, իսկ  այդ  օքսիդում  թթվածնի  զանգվածային  բաժինը  74 % է:

 ա)  Որքա՞ն  է  այդ  տարրի  ջրածնային  միացության  մոլային  զանգվածը (գ/մոլ):

 բ)  Ի՞նչ  զանգվածով (գ) թթու  կառաջանա  այդ  օքսիդի  մեկ  մոլը  ջրում  լուծելիս:

Համար 1 տարր տիեզերքում

  • Ինչու է ջրածինը համար մեկ տարրը տիեզերքում

Քանի որ ամենատարածված տարրն է աշխարհում,պարբերական համակարգում համար մեկ տարի է։

  • Որն է կոչվում իզոտոպ

Նույն տարրի բոլոր իզոտոպները ունեն միջուկի միևնույն լիցք, տարբերվում են միայն նեյտրոնների թվով

 

Ջրածին

Ջրածինը(H) պարբերական առաջին տարրն է։ ։ Այն տիեզերքում ամենատարածված  տարրն է։ Երկրի վրա այն գտնվում է հիմնականում միացությունների ձևով։ Ջրածինը միացություններում միավալենտ է։ Ջրածնի ատոմը կազմված Է մեկ պրոտոն ունեցող միջուկից և մեկ էլեկտրոնից։ Հանդես է գալիս H2 պարզ նյութի ձևով։ Իզոտոպները 1 1H-պրոտիում (ըստ զանգվածի 99,98 %), 2 1H-դեյտերիում (ըստ զանգվածի 0,02 %)։ Արհեստական եղանակով ստացվել է 3 1H տրիտիում։ Համար  մեկ  նյութը Երկրագնդում `Ջուր: Լուծույթներ:  Ծանր  ջուր: Ջրածնի  պերօքսիդ: Ջրի ֆիզ. քիմ. և  ֆիզիոլոգիական  հատկությունները: Ջրածինը  որպես  ապագայի  վառելանյութ: Միացություններ առաջացնելիս  ջրածինը հիմնականում ցուցաբերում է մետաղական հատկություն, այսինքն՝ տալիս է  մեկ էլեկտրոն և ձեռք է բերում +1 լիցք:H0−1e→H+Իսկ որոշ պայմաններում ոչ մետաղական հատկություն` ընդունում է էլեկտրոն (օրինակ՝ մետաղների հետ առաջացած միացություններում)  և ձեռք բերում −1 օքսիդացման աստիճան:H0+1e−→−H−Միացությունների ձևով ջրածինը չափազանց տարածված տարր է: Նա  կազմում է  ջրի զանգվածի 11%-ը, մտնում է բոլոր բուսական` մրգերի, բանջարեղենների, թթուների,  և կենդանական նյութերի` ճարպերի, սպիտակուցների,  ածխաջրերի, նավթի, և շատ այլ հանքային նյութերի բաղադրության մեջ:Նա կազմում  է արեգակի և աստղերից շատերի զանգվածի կեսից ավելին: Արեգակնային համակարգի ամենամեծ մոլորակը` Յուպիտերը, համարյա լրիվ կազմված է ջրածին քիմիական տարրից: Ցածր ջերմաստիճանի և շատ բարձր ճնշման պատճառով ջրածինն այդ մոլորակի վրա գտնվում է պինդ վիճակում: Ջրածին տարր պարունակող ցանկացած միացություն պարունակում է ջրածնի երկու իզոտոպ`պրոտիում ( 99,98) և դեյտերիում (0,02): Աննշան քանակությամբ հանդիպում է նաև երրորդ իզոտոպը` տրիտիումը: Ջրածնի մոլեկուլի բանաձևն է՝ H2, հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը՝ 2,016 (կլորացված 2), մոլային զանգվածը՝ 2 գ/մոլ՝ Ջրածինը բնության մեջ ազատ վիճակում հանդիպում է չնչին քանակով՝ գլխավորապես մթնոլորտի  վերին շերտերում:  Երբեմն, այն երկրի ընդերքից դուրս է գալիս այլ գազերի հետ հրաբխային ժայթքումների, ինչպես նաև նավթի արդյունահանման ժամանակ: Ջրածինը վաղուց կարող էր փոխարինել բենզինին Քաղաքակրթության զարգացումը, ինչպես հայտնի է տեղում չի կանգնած, այլ շարժվում է առաջ: Սակայն վերջին հարյուր տարում, չգիտես ինչու այդ զարգացման ընթացքում չի գտնվել բենզինին փոխարինող այլընտրանքային տարբերակԱյլընտրանքային վառելիքԽոսակցությունները էկոլոգիապես ավելի մաքուր և էժան վառելիքի մասին արդեն ընդանում են մի քանի տասնամյակ, բայց այդպես էլ այն շարունակում է մնալ միայն խոսակցություններ:Օրինակ, ջրածինը բենզինից վատ չի այրվում և բացի այդ նրա այրման ժամանակ ավելի քիչ թունավոր նյութեր են արձակվում: Ինչ վերաբերվում է ջրածնի արդյունահանմանը, ապա նրա ստացման եղանակը լավ հայտնի է, որը ի դեպ լայնորեն օգտագործվում է արդյունաբերության մեջ: Որպես ջրածնի այլընտրաքային վառելիք չօգտագործման պատճառաբանում, բերվում է այն փաստարկը, որ այն չափազանց պայթունավտանգ է և նման նյութով մեքենայի բաքը լիցքավորելը իրենից մեծ վտանգ է ներկայացնում: Սակայն, միթե բենզինը պայթունավտանգ չէ? Եվ բացի այդ գոյություն ունի ջրից ջրածին ստանալու էլեկտրոլիզային բավականին լավ հայտնի եղանակ: Հավանաբար, մի քիչ ցանկության և ֆիանասավորման դեպքում կարելի է պատրաստել ոչ մեծ սարքավորում, որը կարող էր ջրից տարանջատել ջրածինը և մղել ավտոմեքենայի ներքին այրման շարժիչ: Եվ այդ դեպքում պայթունավտանգության հարցը լուծված կլիներ: 1885.-ին Կարլ Բենցի ստեղծած առաջին ներքին այրման շարժիչը Նշենք միայն, որ առաջին բենզինով աշխատող ներքին այրման շարժիչը ստեղծել է Կարլ Բենցը հեռավոր 1885 թվականին! Որքան էլ զարմանալի լինի, բայց ամենամեծ շրջանառությունը աշխարհում ընկնում է բենզինին: Օրինակ, ամերիկացիները չնայած բենզինի  ցածր գներին, 24 ժամվա ընթացքում ծախսում են նրա վրա 1 միլիարդ դոլար: Նշենք նաև, որ ռուսաստանի բենզինի և դիզ վառելիքի տարեկան պահանջարկը կազմում է 62 միլիոն տոննա, իսկ 140 միլիոն տոննա էլ արտահանվում է արտասահման:

Գործնական աշխատանք

Լաբորատոր  փորձեր՝ օսլայի, գլյուկոզի, սախարոզի  հայտնաբերման  որակական  ռեակցիաները:

Օսլայի բացահայտման ռեակցիաներ. Բույսերի հիմնական պաշարային ածխաջուրը՝ օսլան, յոդի լուծույթի  նույնիսկ չնչին կոնցենտրացիայի առկայությամբ ստանում է մուգ կապույտ  գունավորում (առաջանում է համալիր միացություն)։ Գունավորումը պայմա-նավորված է ամիլոզի առկայությամբ։ Չնայած ամիլոպեկտինի պարունակությունը օսլայում մի քանի անգամ շատ է ամիլոզի քանակությունից, ամիլոզի կապույտ գունավորումը քողարկում է ամիլոպեկտինի կարմրամանուշակագույն գունավորումը։ Տաքացման հետևանքով համալիրը քայքայվում է, գունավորումն անհետանում, սառչելու դեպքում՝ նորից հայտնվում։Այս ռեակցիան թույլ է տալիս հայտնաբերել միջավայրում օսլայի նույնիսկ աննշան քանակությունը։

 Ածխատանքի  համար  անհրաժեշտ  է.

  1. Օսլայի լուծույթներ
  2. Յոդով գունավորված օսլայի լուծույթի անգունացում (տաքացնելու դեպքում):
  3. Լուծույթի գունավորման առաջացում (սառեցնելու դեպքում):
  4. Գունավորման վերականգնում:

Նյութեր և ռեակտիվներԿարտոֆիլ, սպիտակ  հաց, բրինձ, խնձոր, բուսական

յուղ, օսլայի 1% լուծույթ, Լյուգոլի ռեակտիվ:

Պարագաներ: Փորձանոթներ, կաթոցիչներ, փորձանոթի  բռնիչ:

Աշխատանքի ընթացքը.

Փորձանոթի մեջ լցնել 1 մլ օսլայի լուծույթ և 1 կաթիլ Լյուգոլի ռեակտիվ,

առաջանում է կապտամանուշակագույն գունավորում։

Համարակալված փորձանոթների մեջ տեղափոխել 0.5 գ տարբեր սննդա-

նյութեր (նախապես հավանգում տրորած), ավելացնել 2-3 մլ թորած ջուր,

թափահարել, ավելացնել 1-2 կաթիլ Լյուգոլի ռեակտիվ։ Փորձանոթներում

առաջացած գունավորմամբ եզրակացնել սննդանյութերում օսլայի քանակու-

թյան մասին։

 

Փորձ 1

 

փորձ 2

փորձ 3

 

փորձ 4

Գործնական  աշխատանք 6

Հիմքերի   քիմիական հատկությունները (հայտանյութերի գույնի փոփոխությունը  հիմնային միջավայրում, հիմքերի  փոխազդեցությունը  թթուների  հետ՝ չեզոքացման  ռեակցիա, ալկալիներից՝ նատրիումի  հիդրօքսիդի, անլուծելի  հիմքի՝ պղնձի (II) հիդրօքսիդի  և  երկդիմի  հիդրօքսիդի՝ ալյումինի  հիդրօքսիդի  ստացումը  և հատկությունների  ուսումնասիրությունը:

Առաջադրանքներ.

  • գրեք  կատարած  լաբորատոր  փորձերի ռեակցիաների մոլեկուլային,լրիվ և կրճատ իոնային  հավասարումները
  • դասագրքից  սովորեք  24-27  և  29-31  էջերը
  • կատարեք  27-28 և  31-32  էջերի վարժությունները:

Փորձ 1

հայտանյութերի գույնի փոփոխությունը հիմնային միջավայրում 

Ֆենոֆտալին

Մեթիլնարնջագույն

Լակմուս

Փորձ 2

Չեզոքացման ռեակցիա

Հիմք + թթու

NaOH+HCl ֊֊>NaCl

Նատրիումի հիդրօքսիդ+աղաթթու=նատրիումի քլորիդ

Չեզոքացման ռեակցիաները փոխանակման ռեակցիաներ են,որոնք տեղի են ունենում հիմքի և թթվի միջև։Դրանց հետևանքով առաջանում է աղ և ջուր։

Հիմքեր

Հիմքերի սահմանումը
Հիմքեր են կոչվում,այն բարդ անօրգանական նյութերը,որոնց բաղադրության մեջ առկա են մետաղների ատամների հետ միացած հիդրօքսիդ խմբեր։։Me(OH)n

Դասակարգում
Հիմքեր ֊1.ջրում լուծվող՝ալկալիներ LiOH,KOH,Ca(OH)²,Ba(OH)²,Sr(OH)²

2.ջրում չլուծվող-Mg(OH)²,Cu(OH)², CuOH,Fe(OH)²
3.երկդիմի(ամֆոտեր) Al(OH)³ ,Zn(OH)²,Fe(OH)³

Դասարանական

1.Տվե՛ք օքսիդների խիստ սահմանումը: Ինչո՞վ է տարբերվում օքսիդները պերօքսիդներից:

Երկու ատոմից կազմված բարդ օրգանական նյութեր, որոնց ատոմներից մեկը թթվածինն է  և կոչվում է օքսիդ:

2.Ստորև թվարկված օքսիդներից որո՞նք են սենյակային ջերմաստիճանում գազային վիճակում:

ա. Սիլիցիումի (IV) օքսիդ

բ. Ածխածնի (IV) օքսիդ

գ. Երկաթի (III) օքսիդ

դ. Ֆոսֆորի (V) օքսիդ

ե. Ազոտի (II) օքսիդ

զ. Պղնձի (II) օքսիդ

3.Հետևյալ օքսիդները խմբավորեք ըստ ձեզ հայտնի դասակարգման ու տվեք դրանց անվանումները:

Հիմնային – K2O, CaO,SO2,Mn2O7

Թթվային – N2O5,Mn2O7,CrO3,CO2

Երկդիմի – BeO,ZnO,Al2O3

Անտարբեր – N2O,NO,CO,SiO2

4.Ըստ հետևյալ սխեմաների ավարտեք համապատասխան քիմիական ռեակցիաների

Li + O2 → Li2O2

Ba + O2 → BaO

P + O2 → PO2

Al + Cr2O3 → Al2O3 + Cr

Na2O + HCl → NaCl + H2O

BaO + H2SO4 → BaSO4 + H2O

Na2SO3 + HCl → NaCl + H2SO3

CrO + O2 → Cr + CO2

5.Գործնականում ինչպես կիրականացնենք հետևյալ փոխարկումները։ Գրեք համապատասխան քիմիական ռեակցիաների հավասարումները․

Cu-CuO-CuSO4-Cu(OH)2-CuCl2 -CuO

2Cu + O2 = 2CuO
CuO + H2SO4 = CuSO4 + H2O
CuSO4 + 2NaOH = Na2SO4 + Cu(OH)2
Cu(OH)2 + 2HCl = CuCl2 + 2H2O

Cu-CuO-CuSO4-Cu(OH)2-CuCl2 -Cu

2Cu+O2=2CuO
CuO+H2SO4=H2O+CuSO4
CuSO4+KOH=Cu(OH)2+K2SO4
Cu(OH)2+2NaCl=CuCl2+2NaOH

Օքսիդներ

 

Օքսիդներ Հիմքեր Թթուներ Աղեր Այլ նյութեր
Օքսիդների սահմաԲովանդակությունընումը.
Երկու տարրի ատոմներից կազմված այն բարդ անօրգանական նյութերը ,որոնցից մեկը թթվածինն է ` -2 օքսիդացման աստիճանով կոչվում են օքսիդներ:

Օքսիդների բանաձևը.
RxOy

Անօրգանական նյութերի քանակը մոտավորապես հասնում է 1500000-ի:

Թթվային օքսիդները առաջացնում են ոչմետաղները և փոփոխական օքսիդացման աստիճան ցուցաբերող մետաղները բարձրագույն օքսիդացման աստիճանով:

Օրինակ՝ Cr+2O-2

Բովանդակությունը՝Օքսիդներ դասակարգումը, ստացումը, հատկությունները

Առաջադրանքներ.
հետևյալ օքսիդները՝ K2OSO2N2O3CaO, P2O5Al2O3SO3, N2O5, ZnO, CO, N2O, CO2, SiO2, MgO, Na2O, Fe2O3

  • դասակարգել` հիմնային, թթվային, երկդիմի, անտարբեր օքսիդների:

Հիմնային օքսիդներ-K2O,Na2O,Ca
Թթվային օքսիդներ-SO2,SO2,SiO2,N2O3,N2O5
Երկդիմի օքսիդներ-ZnO,Al2O3,
Անտարբեր օքսիդներ-N2O,CO,

  • որոշել տարրերի օքսիդացման աստիճանները
  • գրել բոլոր օքսիդներին համապատասխանող կամ հիմքերի կամ թթուների բանաձևերը
  • գրել օքսիդների հնարավոր փոխազդեցության ռեակցիաների հավասարումները ջրի, թթուների, հիմքերի հետ:

Գործնական/լաբարատոր փորձ

Գործնական աշխատանք 5.Թթուների քիմիական հատկությունները

Հայտանյութերի գույնի փոփոխությունը թթվային միջավայրում,թթուների փոխազդեցությունը մետաղների, հիմնային օքսիդների,հիմքերի և աղերի հետ։
Հայտանյութերը`դրանք օրգանական ներկեր են,որոնք ցույց են տալիս հիմքի կամ թթվի առկայությունը լուծույթում:

Լաբորատոր փորձ 1.Թթուների փոխազդեցությունը հայտանյութերի (ինդիկատորների) հետ:
Փորձի նկարագրում` Աղաթթվի ջրային լուծույթը լցրեք երեք փորձանոթների մեջ 3-4մլ չափով, առաջինի մեջ իջեցրեք լակմուսի թուղթ կամ լցրեք մի քանի կաթիլ լակմուսի լուծույթ , երկրորդի վրա ավելացրեք մի քանի կաթիլ ֆենոլֆտալեինի լուծույթ,երրորդի վրա մի քանի կաթիլ մեթիլնարնջագույն:Ի՞նչ նկատեցիք:

Լաբորատոր փորձ 2.Թթուների փոխազդեցությունը հիմքերի հետ՝ չեզոքացման ռեակցիա

Չեզոքացման ռեակցիա-հիմքի և թթվի փոխազդեցությունը,որի ընթացքում ստացվում է աղ և ջուր

NaCl+NaOH=NaCl+H2O

Լաբորատոր փորձ 3.Թթուների փոխազդեցությունը ակտիվ մետաղների հետ՝ տեղակալման ռեակցիա

3 փորձը միասին